დამსეტყვე ცაო (განხილვა)

Posted on

„დამსეტყვე, ცაო“ ადამიანის დანიშნულების თემას ეძღვნება. რადგან კაცი მატერიალურ და სულიერ, მიწიერ და ზეციურ საწყისებს აერთიანებს, იგი მუდამ ირხევა დადებთსა და და უარყოფითს, კეთილსა და ბოროტს, სოფელსა და ზესთასოფელს შორის.  ადამიანს როგორც ეს ორმაგი ბუნება, ისე არჩევანის უფლება შესაქმიდანვე მიეცა, რადგან მიწის მტვრისაგან შექმნა იგი ღმერთმა  და შთაბერა მარადიული, უკვდავი სული. თუმცა კაცთაგან იშვიათი ახერხებს უფლის მცნებების ბოლომდე შესრულებას, წუთისოფლის შეცნობას და სამოთხის ბილიკის მიგნებას. ამის მიზეზი ის უამრავი საცდურია, ეს ქვეყანა რომ უმზადებს ადამიანს, საცდური თვალისა თუ გულისათვის, რითაც იტყუებს კაცს და თვალს უხვევს. არა მხოლოდ ხიბლი, ჭირი და ვაებაც ზემოქმედებს ადამიანზე, ქედს ადრეკინებს, ზნეობრივ კომპრომისს ჩაადენინებს. Read the rest of this entry »

არწივი (განხილვა)

Posted on

ერთხელ გზად მიმავალ ვაჟა-ფშაველას უღირს კაცებთან მოუხდა თურმე შეხვედრა, რაც უსიამოვნოდ დამთავრებულა. ცხადია, ფიზიკურად ძლიერ პოეტს გამოადგებოდა, პირველივე მოკრივე რომ იყო ერთ დროს გორის საოსტატო სემინარიის მოსწავლეთა შორის, მაგრამ მოწინააღმდეგის სიმრავლეს მაინც თავისი გაუტანია.
ნათქვამია: ზოგი ჭირი მარგებელიაო და ამ ინციდენტის შედეგად ქართულ პოეზიას ვაჟას „არწივი“ შეემატა.
„არწივი ვნახე დაჭრილი, ყვავ-ყორნებს ეომებოდა“, – გვეტყვის ვაჟა და ეს არწივი საქართველოა ჩვენთვის, თუნდაც ლექსის შექმნის მომენტში ავტორს არც ეფიქროს ამგვარ ალეგორიაზე; Read the rest of this entry »

ღამე მთაში (განხილვა)

Posted on

ბუნებაში ყოველი არსება ისევეა აღჭურვილი გონებითა და გრძნობით, როგორც ადამიანი. რა კანონზომიერებაც მთელშია, იგივე კანონზომიერებაა ნაწილშიც და პირუკუ – რა კანონზომიერებაც ნაწილშია, იგივეა მთელშიც. ოღონდ ამის გაგონება უნდა შეგეძლოს. ვაჟას ზეცნობიერს ეყურებოდა იგი. ამიტომ ფიქრობს, განიცდის, ესმის სტკივა და უხარია, ეშინია და ეიმედება ყველაფრის – შვლის ნუკრი იქნება იგი თუ ხმელი წიფელი, ლურჯთვალა ია თუ ცანცარა კურდღელი, მოჩუხჩუხე წყარო თუ პიტალო კლდე, ცადაზიდული მთები თუ ბობოქარი მდინარეები, გოროზი არწივი თუ მფრთხალი წრუწუნა:
„ხევი მთას ჰმონებს, მთა -ხევსა,…
პირზე ოფლგადამდინარედ!“
თუ ცნებებს გერმანელ მისტიკოსებს დავესესხებოდით, შეიძლებოდა გვეთქვა, რომ ვაჟას წარმოდგენაში ადამიანი მცირე კოსმოსია, ხოლო ბუნება – დიდი ადამიანი Read the rest of this entry »

ჩემი ვედრება (განხილვა)

Posted on Updated on

919cc1c6a137

ლექსი „ჩემი ვედრება“ დაწერილია 1893 წელს. როგორც ვაჟას პეზიისთვისაა დამახასიათებელი, არც ამ ლექსშია სტროფები გამოკვეთილი, ნაწარმოების სტროფებად დანაწილება ვაჟას ლექსებასა და პოემებში აზრობრივ-ემოციური ფაქტორებით არის პირობადადებული.

ნაწარმოების პირველი სტროფი – ლირიკული დასაწყისი (პირველი საფეხური კომპოზიციის) ერთი რითმით შეკრული ოთხი ტაეპი ლექსის ლოგიკურ და ემოციურ გასაღებს წარმოადგენს. ამდენად, მის კარგად გააზრებაზეა დამოკიდებული ტექსტის სწორად გაგება. ლექსი იწყება უფლისადმი მიმართვით:
„ღმერთო, ისმინე ვედრება,
ეს ჩემი სათხოვარია…“ Read the rest of this entry »

კაი ყმა (განხილვა)

Posted on

ვაჟას ზუსტად იმეორებს იმას, რასაც ქრისტიანული ზნეობა ქადაგებს: შეიყვარე მოყვასი შენი, ვითარცა თავი შენი (მათე, XIX, 19 ) მაგრამ ამ იდეალის განხორციელებას ხელს უშლის ორი საწყისის – კაცისა და არაკაცის – არსებობა ადამიანში. ორივე საწყისს ვაჟა მკაფიოდ ახასიათებს ლექსში „კაი ყმა“, როცა სვამს კითხვას – „კარგ ყმად ვინა ვსთქვათ, ვოჟებო, ნათქვამი არა გვრცხვენოდეს…“ Read the rest of this entry »

რამ შემქმნა ადამიანად (განხილვა)

Posted on

მთა-ბარის უძრავი დაპირისპირება გადინამიურებულია პოეტის როგორც გარეგან, ისე შინაგან ცდაში: ერთანეთს ენაცვლება ჩამოსვლა და ასვლა, დაცემა და აღმაფრენა.
პოეტი განსაკუთრებით აღფრთოვანებულია ბუნების ასეთი მოვლენებით, სადაც ამჩნევს ანალოგიურ რიტმს, რათა მისი საშუალებით საკუთარი სულიერი ცხოვრების რიტმი გამოხატოს. ამის საუკეთესო მაგალითია სიმღერა „რა შემქმნა ადამიანად“. ამ სიმღერაში პოეტი ნატრობს წვიმად ყოფნას, რადგან წვია ციდან დაშვებისას არ კარგავს „სულიერ სიმაღლეს“, სწორედ ამ დროს არის იგი მადლით სავსე, როცა ჯერ კიდევ „გულ-მკერდის მძივად“ აბნევია ღრუბლებს. აი, რატომ ნატრობს პოეტი წვიად ქცევას და რაში ხედავს ადამიანად ყოფნის ნაკლს. წვიმად მოსვლის ნატვრაში მეორდება მოტივი სიღერისა „მთას ვიყავ“ – ორივე სიმღერა შთაგონების სიღერაა, რაც ცხადი გახდება მათი ზედაპირული შედარებისას. Read the rest of this entry »

იას უთხარით ტურფასა – განხილვა

Posted on

„იას უთხარით ტურფასა“ ამაოებისა და სიკვდილის უძლეველობის საკითხს ეძღვნება. გაისმის  სოლომონ ბრძენი „ეკლესიასტეს“ ცნობილი მოტივი „ამაოება ამაოთა“. ხალხური ლექსიც „იმასაც მოკლედ უვლია“ გაგვახსენდება სიტყვებით: „ზოგს ჭია შეჭამს“…  რითმაც ხალხური გამოუყენებია პოეტს, თუმცა ვაჟას სათქმელი და იდეა სხვაა. მწერალი კიდევ ერთხელ შეგვახსენებს ცნობილ სწავლებას: „გახსოვდეს სიკვდილი“, რადგან სიცოცხლით ტკბობა ხშირად გვავიწყებს ჩვენი ყოფის წარმომავლობას. ადამიანი ემსგავსება „ბალავარიანის“ იგავის პერსონაჟს, თავის გადასარჩენად ხეზე რომ ავიდა, მაგრამ სკიდან ჩამოწვეთილი თაფლის სიტკოებამ დაავიწყა, პირდაღებული ვეშაპი ჩასანთქმელად რომ ელოდებოდა. თეთრი და შავი თაგვი კი ხეს ძირს უთხრიდნენ. ყოველ წუთს შეიძლებოდა სიკვდილის ხახაში აღმოჩენილიყო ბედკრული დევნილი… Read the rest of this entry »

თალაგვა კოლონკელიძე

Posted on

კვეტარის ერისთავი თალაგვა კოლონკელიძე ერთი იმ ტიპიურ ქართველთაგანია, რომელნიც საკუთარი დიდების ტკბობით იწყებენ ქვეშევრდომთა მართვას და თანდათანობით ამ ტკბობას ხინჯად გასდევს შეგრძნება იმისა, რომ მის თანამემამულეთა შორის კიდევ მოიძიება სხვა კაცი, მასზე მეტი დიდებით შემოსილი. კაცი, რომელსაც პირველდაძახებისთანავე ქედდადრეკილი უნდა ეახლოს და საკუთარი დიდების უზრუნველსაყოფად ისევე უქიცინოს კუდი, როგორც მას მისივე ყმები ემლიქვნელებიან.
კვეტარის ციხე-დარბაზში გამოკეტილს ერთგულად იცავენ მისი ყმანი და კაცთაგან ფეხდაუდგმელი ქარაფები.
მაგრამ მაინც არსებობს ის ერთი, მასზე აღმატებულად წოდებული და, ამდენად, მისი ტკბობა დიდებით სრულყოფილი კი არა, ხანდახან შიში წამოუვლის ამპარტავან ერისთავს – ხომ შეიძლება, მეფეს მისი მამულების სხვისთვის ბოძება მოეხასიათოს, ხომ შეიძლება, მის ერთგულ ქვეშევრდომობაში ეჭვი შეეპაროს და გზიდან ჩამოიცილოს. ჯერ არ უქნიათ მეფეებს ამგავრი რამ, თუ რა?!
ამგვარი ფსიქოლოგიური განწყობილება, ერთი მხრივ, მეფისადმი პირფერობაში აჯიბრებს სხვა პირფერებთან, მეორე მხრივ, ბადებს იმ წინაპირობას, როცა ქვეშევრდომი მუდმივად მზად არის ზურგში მახვილის ჩასაცემად და მბრძანებლისაგან გასათავისუფლებლად. თუ ამ განწყობას ისიც დაერთო, რომ უფრო ძლიერი მფარველი გამოუჩნდა, უცხო და შორეული, ავადმყოფობადქცეულ პატივმოყავრეობას სარქველი ეხდება. თუ მორჩილებაა, სჯობს შორეული მბრძანებლის მორჩილებაში იყო, ვიდრე  იმისა, ვინც ცხვირწინ გიზის და მუდმივად უნდა შეჰყურებდე თვალებში… Read the rest of this entry »

მამამზე და ჭიაბერ ერისთავები

Posted on

ეს ორი დიდებულიც იმავე გზას ადგას, რომელმაც ისინი უფრო მეტი დიდების კარიბჭესთან კი არ მიიყვანა, პირიქით, ამ გზით უბედურებამ ტაატით იარა და ბოლოს მათსავე ოჯახსა და ციხე-დარბაზს ეწვია. ქვეყნის მოღალატეს ურმით დასდევს სამართლიანი განაჩენი და ბოლოს მაინც წამოეწევა მას – ესეც ისტორიის კანონზომიერება გახლავთ.

მამამზე ერთგული  თანამებრძოლი იყო ბაგრატ მესამისა, ბრძოლის ველზე სიკვდილს  გადაარჩინა ბაგრატის ვაჟი გიორგი პირველი.
არც გიორგი ჩანს უმადური. მეფისა და ერისთავის მამაშვილური მეგობრობა თითქოს უხინჯო უნდა იყოს, მაგრამ აქაც თავს იჩენს პირველობის პატივმოყვარე, „უჩემოდ ვინ იმღერეთას“ ჟინი.
ხელოვნურად და ვერაგულად დადგმული შინააშლილობის სურათებს ვხედავთ ჭიაბერისა და გიორგი პირველის დაპირისპირების მაგალითზე. Read the rest of this entry »

ფარსმან სპარსი – „დიდოსტატის მარჯვენა“

Posted on

ფარსმან სპარსი ერთი სრულიად გამორჩეული და ორიგინალური პერსონაჟია არა მარტო გამსახურდიას შემოქმედებაში, არამედ, საერთოდ, ქართული ლიტერატურის ისტორიაში.
„დიდოსტატის მარჯვენის“ პერსონაჟთა შორის არავინ არის ისეთი ტრაგიკული, საცოდავი და იმავდროულად საშინელი კაცი, როგორიც ფარსმანია.
ფარსმან სპარსი ცხოვრების ნადიმიდან გაგდებული ადამიანია და თანაც იმ ასაკში, როცა ამ ცხოვრებისთვის არაფერი ჰქონდა მას დაშავებული. ეს ოდესღაც უზრუნველი და ნებიერი, დაუცხრომელი ბუნებით გამორჩეული ჭაბუკი, მტერთან ბრძოლებში გმირობის გამოჩინებაზე მეოცნებე ახალგაზრდა , თავად იქცევა ადამიანთა მოდგმის იდუმალ მტრად.
თავის ფენომენალურ განათლებასა და გენიალურ ნიჭს იმავე ნადიმის მონაწილეთა წინააღმდეგ იყენებს, საიდანაც იგი უცერემონიოდ იქნა გაძევებული. Read the rest of this entry »

კონსტანტინე არსაკიძე – „დიდოსტატის მარჯვენა“

Posted on

ერთიანი საქართველოს იდეის განმსახიერებელია მეფის ხუროთმოძღვარი კონსტანტინე არსაკიძე. პიროვნულად არსაკიძეს ჰქონდა მიზეზი, მეფის ხელისუფლების სიძლიერეზე არ ეფიქრა, პირიქით, საფუძველი სწორედ იმის ჰქონდა, განაწყნებული ყოფილიყო, მაგრამ დიდმა ხელოვანმა იცის, რომ არ შეიძლება გაუბრაზდე სამშობლოს, მეფე კი ერთიანი სამშობლოსათვის იბრძოდა.
მან კარგად იცოდა, რომ მოკვდავ ადამიანს ჭეშმარიტი ხელოვნების ნაყოფი უკვდავებასთან ხდის წილნაყარს და შეულებელი იყო, სვეტიცხოვლის შემოქმედს შინაგანი მეტოქეობის გრძნობა არ ჰქონოდა ამა სოფლის რაგინდარა ხორცით ძლიერი პირის მიმართ.  ის კი არა, ღმერთთან მებრძოლი იაკობის სურათიც კი დახატა, სადაც იაკობში საკუთარი თავი მოიაზრა, ხოლო ღმერთი მექისედეკის სახით გამოსახა…
აქედან გამომდინარე, ის არ არის უბრალო ხელოვანი, რომელიც შიშით შეიძება ცახცახებდეს ვისიმე წინაშე. კონსტანტინე შემოქმედია, ახალი სამყაროს შემქმნელი მხატვარი და ხუროთმოძღვარი და მისი, როგორც მეფის ტყვისა და მეფის ყმის, მდგომარეობა სრულიადაც არ არის ადეკვატური მისივე სულიერი ყოფისა.
მან იცის საკუთარი თავის ფასი, ამიტომ იყო ტყვედქმნილმა იწყინა კიდეც, როცა მეფემ მიმინოებით იხმო სანადიროდ – „მე არ შემიძლია“ მლიქვნელისა და კარისკაცის მოვალეობა ოსტატის საქმესთან შევითავსო, თუ ხუროთმოძღვრის ხარისხი ბაზიერთუხუცესობასაც მოასწავებს, მაშინ იმ ტაძარს მოვამთავრებ და კირითხურო ვიქნები უბრალო“ – ამ სიტყვებსაც არსაკიძეს ათქმევინებს მწერალი. Read the rest of this entry »

გიორგი I – („დიდოსტატის მარჯვენა“)

Posted on

არათუ მეფე, თავისი ქვეყნის სიმბოლო, წარულის, აწმყოსა და მომავლის წინაშე უზარმაზარი პასუხისმგებლობის ტვირთწამოკიდებული, არამედ რიგითი მოქალაქეც კი, თუკი სხვებზე ნაადრევად დააწვება პასუხისმგებლობის ტვირთი, იძულებულია  დაემშვიდობოს ყმაწვილკაცობის უფლებით მინიჭებულ სილაღეს.
თორმეტი წლის იყო, როცა მეფედ აკურთხეს:
ცოლიც უსიყვარულოდ შერთეს, ჩვეული პოლიტიკური ანგარიშიანობით.
ახალგაზრდობაში დაკარგული თავისუფლების ანაზღაურებას მოწიფულ ასაკში ცდილობს მეფე.
გლახუნა ავშანიძედ გარდასახული ხან სანადიროდ დაეხეტება თანშეზრდილ ყმებთან ერთად, ხან უზომოდ შეექცევა ღვინოს, ხანაც სასახლის ეტიკეტიდან და დედოფლის „მეურვეობიდან“ თავდაღწეული, მშვენიერ სქესთან ნებივრობს.
მოკვდავნი დიდებისკენ ილტვიან, დიდებულთ კი ხშირად ენატრებათ უბრალო მოკვდავთა უბრალო ცხოვრება. Read the rest of this entry »